RAW en UAV: wat is het verschil?

RAW en UAV vervullen verschillende functies

RAW is een systematiek voor het opstellen van bestekken, ontwikkeld en beheerd door CROW. De systematiek brengt werkbeschrijvingen, hoeveelheden en technische en administratieve bepalingen bij elkaar. De UAV zijn algemene voorwaarden voor de uitvoering van werken en technische installatiewerken. Zij regelen onder meer de verplichtingen van partijen, directievoering, wijzigingen, betaling en oplevering. RAW en UAV zijn daarmee geen alternatieven waartussen een opdrachtgever hoeft te kiezen: ze worden juist in samenhang gebruikt. [1][2]

De term RAW-contract is in de praktijk herkenbaar, maar vertelt nog niet alles over de afspraken. Daarvoor zijn ook de tekeningen, de voorwaarden, de nota van inlichtingen en de overige contractstukken nodig. De UAV rekenen de beschrijving, bijbehorende tekeningen, geldende voorwaarden, nota van inlichtingen en het proces-verbaal van aanwijzing tot het bestek (§ 1). [2]

Van bestekspost naar een uitvoerbare afspraak

Een RAW-bestek verbindt de beschrijving van het resultaat met de bepalingen waaronder dat resultaat moet worden gemaakt. In deel 2.2 staan de nadere beschrijving en hoeveelheden. Projectspecifieke bepalingen staan onder meer in deel 3 en vullen de Standaard RAW Bepalingen aan of wijken daarvan af. Een bestekspost moet voldoende eenduidig en meetbaar zijn om te kunnen calculeren, uitvoeren en administreren. [1]

Voor de voorbereiding betekent dit dat een hoeveelheid zonder context onvoldoende houvast geeft. Bij betonherstel zijn bijvoorbeeld de locatie, de herstelmethode, de afbakening van het herstel en de wijze van meten relevant. Bij rioleringswerk gaat het ook om materiaal, diameter, diepteligging en de aansluiting op bestaande voorzieningen. Zulke gegevens moeten binnen het totale bestek op elkaar aansluiten.

Controleer daarom een post samen met de tekening, technische eisen en bepalingen over meting en verrekening. Leg ook vast welke onderzoeken beschikbaar zijn en welke onzekerheden blijven bestaan. Een duidelijke post voorkomt niet iedere afwijking, maar maakt wel zichtbaar ten opzichte van welke afspraak de uitvoering moet worden beoordeeld.

De toepasselijke versies moeten expliciet vaststaan

De officiële benaming van de in 2025 gepubliceerde voorwaarden is UAV 2012 (versie 2025). Dat is een andere aanduiding dan UAV-GC 2025. CROW wijst er bij de Standaard RAW Bepalingen 2025 op dat opdrachtgevers bewust moeten kiezen tussen UAV 2012 en UAV 2012 (versie 2025), en die keuze expliciet in het bestek moeten opnemen. Het verschil tussen deze twee UAV-versies betreft § 12 over aansprakelijkheid na oplevering. [2][3]

Ook binnen de RAW-systematiek verschijnen wijzigingen. Zo heeft CROW de wijziging september 2026 van de Standaard RAW Bepalingen 2025 gepubliceerd. Alleen het jaartal noemen is daarom niet altijd voldoende om vast te leggen welke teksten partijen gebruiken. Benoem de toepasselijke uitgave, aanvullingen en wijzigingen en controleer of de overige contractstukken daarbij aansluiten. Een nieuwe publicatie verandert een bestaande overeenkomst niet vanzelf. [4]

Bij tegenstrijdigheden bevat § 2 UAV regels voor de rangorde van besteksstukken, tenzij uit het bestek een andere bedoeling volgt. Die regeling vervangt geen controle vooraf. Een verwijzing naar de ene versie in de overeenkomst en naar een andere versie in een bijlage kan juist discussie veroorzaken. Dezelfde paragraaf bepaalt dat afwijkingen van de UAV uitdrukkelijk in het bestek moeten zijn opgenomen. [2]

Verantwoordelijkheden vragen meer dan een verdeling op papier

De UAV leggen de verantwoordelijkheid voor voorgeschreven constructies en werkwijzen in beginsel bij de opdrachtgever (§ 5). De aannemer moet het werk overeenkomstig de afspraken uitvoeren en draagt verantwoordelijkheid voor de uitvoering (§ 6). De concrete verdeling volgt steeds uit de overeenkomst: voorgeschreven oplossingen, verstrekte gegevens en eventueel opgedragen ontwerpwerk moeten daarin worden meegenomen. [2]

Een aannemer kan zich niet zonder meer achter het bestek verschuilen wanneer een fout duidelijk herkenbaar is. § 6 lid 14 bevat een waarschuwingsplicht bij klaarblijkelijke fouten of gebreken in onder meer voorgeschreven constructies, werkwijzen en aanwijzingen. Ook bij klaarblijkelijke tegenstrijdigheden tussen besteksstukken verlangt § 2 lid 5 een waarschuwing aan de directie. [2]

Maak in de projectorganisatie duidelijk wie meldingen beoordeelt en wie besluiten mag nemen. De directie vertegenwoordigt de opdrachtgever binnen de grenzen van § 3 en de schriftelijk meegedeelde bevoegdheden. Een technisch overleg, een inspectie of een akkoord op een werkplan moet daarom worden onderscheiden van een opdracht tot wijziging van het werk. [2]

Meerwerk, hoeveelheden en stelposten onderscheiden

De UAV onderscheiden verschillende gronden voor verrekening van meer en minder werk. § 35 verwijst onder meer naar bestekswijzigingen, afwijkingen van stelposten, geschatte hoeveelheden en verrekenbare hoeveelheden. De aanleiding bepaalt welke regeling vervolgens moet worden toegepast. Een hoger factuurbedrag is op zichzelf nog geen onderbouwing van de aanspraak. [2]

Een bestekswijziging: opdracht, prijs en tijd

Wanneer de opdrachtgever een wijziging wenst, kan de aannemer volgens § 36 lid 1a alleen een prijsverhoging vorderen als hij tijdig heeft gewezen op de noodzaak daarvan, tenzij de opdrachtgever die noodzaak zelf had moeten begrijpen. Alleen vastleggen dat iets is gewijzigd, is dus niet voldoende. Maak ook de financiële gevolgen tijdig bespreekbaar. [2]

§ 36 verlangt een schriftelijke opdracht en regelt het overeenkomen van prijzen en, op verzoek, een afzonderlijke termijn voor het meerwerk. Een overeenkomstige aantekening in een dagboek, weekrapport of bouwvergaderingsverslag kan als schriftelijke opdracht gelden. Het ontbreken daarvan laat volgens dezelfde paragraaf de aanspraken op verrekening onverlet. Schriftelijke vastlegging is daarmee van groot belang voor de bewijsvoering, maar de stelling dat mondeling opgedragen meerwerk nooit wordt betaald, is te absoluut. [2]

Hoeveelheidsafwijkingen: geen algemene tienprocentsregel

Bij een in het bestek als verrekenbaar aangeduide hoeveelheid worden afwijkingen behandeld volgens § 39. Voor een geschatte hoeveelheid, herkenbaar aan een aanduiding als ‘ongeveer’, geldt § 38 lid 2: verrekening vindt plaats voor zover de afwijking meer bedraagt dan 10%, tenzij dat tot onbillijkheid zou leiden. Afwijkingen van andere hoeveelheden die de directie verlangt of voorschrijft, worden volgens § 38 lid 3 als bestekswijziging behandeld. [2]

De grens van 90% tot 110% in § 39 lid 2 heeft een andere functie. Zij betreft de mogelijkheid om een verrekenprijs te herzien, niet het eerste moment waarop een hoeveelheidsafwijking mag worden verrekend. Naast overschrijding van die bandbreedte moet de verrekenprijs te hoog of te laag blijken. Partijen moeten een gewijzigde prijs overeenkomen; een afwijking van meer dan 10% geeft dus niet automatisch recht op een andere prijs. [2][5]

De RAW-bepalingen kunnen de uitwerking van de UAV aanvullen of wijzigen. CROW licht bijvoorbeeld toe dat de RAW-regeling voor de verrekenprijs uitgaat van de prijs per eenheid, met de toepasselijke percentages voor algemene kosten en winst en risico uit de inschrijvingsstaat. Controleer daarom altijd de overeengekomen RAW-versie en projectspecifieke bepalingen voordat een bedrag wordt vastgesteld. [5]

Een stelpost: een opgenomen geldbedrag

Een stelpost is volgens § 37 een als zodanig aangeduid geldbedrag in het bestek, opgenomen in de aannemingssom. De daarvoor bestemde, nader beschreven uitgaven worden ermee verrekend. Het bedrag van de stelpost staat dus wél in het contract; de uiteindelijke uitgaven kunnen daarvan afwijken. Welke kosten en vergoedingen ten laste van de stelpost komen, hangt af van de regeling en het soort uitgave. [2]

Bij een aanbesteed project vraagt een wijziging daarnaast om een aanbestedingsrechtelijke beoordeling. Overeenstemming tussen opdrachtgever en aannemer over meerwerk betekent niet automatisch dat de opdracht zonder nieuwe aanbesteding mag worden gewijzigd. PIANOo beschrijft de voorwaarden en uitzonderingen voor wijzigingen tijdens de looptijd van een overeenkomst. [6]

Praktijkvoorbeeld: meer rioolwerk dan voorzien

In een fictief project bevat het bestek 100 meter leiding als verrekenbare hoeveelheid. Om het beschreven werk te maken, blijkt 108 meter nodig. Als de overeengekomen bepalingen overeenkomen met § 39 UAV, wordt de afwijking van 8 meter verrekend tegen de afgesproken verrekenprijs. Daarvoor hoeft de grens van 110% niet te zijn bereikt. Bij een hoeveelheid die uitdrukkelijk als geschat is opgenomen, kan de beoordeling anders uitvallen. [2]

Besluit de opdrachtgever daarnaast een andere leidingdiameter toe te passen, dan verandert ook het gevraagde resultaat. Beoordeel die wijziging afzonderlijk: welke oorspronkelijke werkzaamheden vervallen, wat komt ervoor terug en welke gevolgen zijn er voor prijs en planning? Zo wordt voorkomen dat dezelfde prestatie zowel via een hoeveelheidsafrekening als via een aanvullende wijzigingsopdracht wordt betaald.

Voor de onderbouwing zijn de oorspronkelijke post, de gewijzigde tekening, de meting, de prijswaarschuwing en het besluit over de wijziging samen nodig. Leg daarbij vast welke onderdelen partijen hebben goedgekeurd en welke punten nog openstaan. Een goed dossier maakt de redenering achter de afrekening navolgbaar.

Contractbeheersing verbindt afspraken met bewijs

Voor Protitec ligt de praktische waarde van RAW en UAV in de verbinding tussen de contractstukken en het werk buiten. Een besteksadministratie moet laten zien welke prestaties zijn geleverd en op welke grond bedragen worden betaald. Een wijzigingenregister moet daar op aansluiten, zodat de actuele scope en de oorspronkelijke opdracht naast elkaar te volgen blijven.

• Voor de uitvoering: controleer documentversies, hoeveelheidsaanduidingen, beschikbare onderzoeken, bevoegdheden en afspraken over keuringen en metingen.
• Tijdens de uitvoering: verbind meldingen en besluiten aan de betrokken bestekspost, locatie en tekening. Leg meetgegevens vast voordat werk aan het zicht wordt onttrokken.
• Bij een afwijking: bepaal eerst de contractuele grondslag. Beoordeel daarna de hoeveelheid, prijs, planning en eventuele gevolgen voor andere werkzaamheden.
• Bij betaling: houd oorspronkelijke prestaties, verrekenbare afwijkingen, stelposten en bestekswijzigingen herkenbaar uit elkaar.

Deze werkwijze ondersteunt de administratie die in de UAV is voorzien, waaronder dagboek, weekrapporten en bouwvergaderingsverslagen (§ 27), metingen (§ 38) en betaling (§ 40). De precieze inrichting moet passen bij de overeengekomen bepalingen en de omvang van het werk. [2]

Oplevering en overdracht aan beheer voorbereiden

Opneming, goedkeuring en oplevering zijn in de UAV afzonderlijk geregeld in §§ 9 en 10. Een inspectie tijdens het werk is niet zonder meer de formele oplevering. Ook de eventuele onderhoudstermijn (§ 11) en aansprakelijkheid na oplevering (§ 12) verdienen afzonderlijke aandacht. Juist bij die laatste regeling is de gekozen UAV-versie relevant. [2][3]

Maak vooraf duidelijk welke informatie bij de overdracht beschikbaar moet zijn, zoals revisietekeningen, keuringsresultaten, materiaalgegevens en onderhoudsinstructies. Koppel die informatie aan de gerealiseerde onderdelen en leg herstelpunten en openstaande financiële punten afzonderlijk vast. Zo blijft ook voor de beheerorganisatie inzichtelijk wat is aangelegd, welke wijzigingen zijn uitgevoerd en op welke gegevens zij verder kan bouwen.

Wanneer een andere contractaanpak verkennen?

RAW en UAV bieden houvast wanneer de opdrachtgever het werk vooraf voldoende kan uitwerken en de uitvoering op basis daarvan wil opdragen. Bij veel ontwerpvrijheid, grote onzekerheden of behoefte aan vroege betrokkenheid van een aannemer verdient ook de inrichting van de opdracht aandacht. Een andere verdeling van werkzaamheden vraagt om passende afspraken, niet alleen om een andere titel op hetzelfde bestek.

De UAV-GC 2025 zijn voorwaarden voor geïntegreerde contracten waarin ontwerp en uitvoering in samenhang kunnen worden opgedragen. Zij zijn geen nieuwe versie van de UAV 2012. CROW benoemt bij de UAV-GC 2025 onder meer de aangepaste regelingen voor risicoverdeling, aansprakelijkheid en samenwerking. Welke regeling passend is, hangt af van de projectopgave en de gekozen taakverdeling. [7]

De afzonderlijke artikelen over RAW en UAV 2012 (versie 2025) gaan dieper op beide onderwerpen in. Voor ontwerp en uitvoering in één opdracht is er de artikel over UAV-GC 2025. De contractkeuzehulp biedt een eerste verkenning van de mogelijkheden voor een concrete projectopgave.