ProtitecDe Lekdijk bij Tull en ’t Waal, januari 2017. Ter illustratie; deze foto toont niet de projectlocatie. Foto: Jan Dijkstra / Wikimedia Commons. CC BY-SA 4.0.
Een weg onderhouden wordt een andere opgave wanneer ook het grondlichaam eronder aandacht nodig heeft. Dat speelt bij een voormalig dijklichaam waarvoor Protitec een gemeentelijke opdrachtgever ondersteunt. De weg ligt op een smalle kruin, in de ondergrond liggen kabels en leidingen en een belangrijk deel van de taluds is particulier eigendom. Onderzoek wijst op onvoldoende stabiliteit, terwijl de informatie over de opbouw en geschiedenis van de dijk maar beperkt beschikbaar is.
In september schreven we al over onze betrokkenheid bij deze dijkopgave. Sindsdien werken we verder aan het dossier en de onderbouwing van de aanpak. Daarbij blijkt hoe sterk het herstel samenhangt met de wijze waarop de grond en het beheer destijds zijn overgedragen. Om te bepalen wat er nu moet gebeuren, moeten we ook begrijpen welke afspraken eerder zijn gemaakt en op welke informatie die berustten.
Wat de gemeente heeft overgenomen
De gemeente was al verantwoordelijk voor het beheer van de rijbaan. Toen de dijk zijn waterkerende functie verloor, kreeg zij ook het eigendom en beheer van de grond direct onder de weg overgedragen. De aangrenzende taluds bleven voor een belangrijk deel in handen van particuliere grondeigenaren. Daardoor vallen de grenzen van het gemeentelijke eigendom niet samen met het grondlichaam dat nodig is om de weg te dragen.
De onderzoeken binnen het project wijzen inmiddels op onvoldoende stabiliteit over vrijwel de gehele lengte, onder zowel de rijbaan als de taluds. Vernatting vergroot de kwetsbaarheid en de smalle weg heeft meer zijdelingse ondersteuning nodig. Maatregelen kunnen daarom niet zonder meer binnen de grenzen van het gemeentelijke eigendom worden uitgevoerd.
Dat betekent dat we naast het technische onderzoek ook gesprekken met grondeigenaren moeten voorbereiden. Tot dusver zijn geen bestaande rechten of regelingen gevonden waarop de gemeente voor werkzaamheden aan de particuliere taluds kan terugvallen. We onderzoeken welke afspraken en eventuele zakelijke rechten nodig zijn om het herstel uit te voeren en de constructie daarna te kunnen blijven onderhouden. Die afspraken moeten aansluiten op de maatregelen die technisch nodig zijn, maar ook op het gebruik van de grond door de betrokken eigenaren.
Het dossier opnieuw opbouwen
Bij het reconstrueren van de overdracht werd duidelijk dat destijds geen inhoudelijk overdrachtsdossier is meegeleverd. Tekeningen, onderzoeksrapporten, historische bestekken en vergunningen waarmee de gemeente de opbouw en toestand van het grondlichaam had kunnen beoordelen, ontbraken. Daardoor moet nu alsnog worden uitgezocht welke ingrepen in het verleden zijn gedaan, welke gebreken bekend waren en welke afspraken met derden gelden. Ondertussen loopt de dagelijkse verantwoordelijkheid voor de weg gewoon door.
We zijn begonnen met een klein, incompleet dossier. In een nieuwe projectomgeving brengen we de beschikbare stukken bijeen en ordenen we die op onderwerp, herkomst, datum en status. We spreken betrokkenen en zoeken documentatie op uit verschillende bronnen. Waar dat mogelijk is, koppelen we een stuk aan de afspraak of het besluit waarop het betrekking heeft. Zo wordt bijvoorbeeld zichtbaar welk onderzoek aan een eerdere keuze ten grondslag lag en of een besproken oplossing ook daadwerkelijk is vastgelegd.
Tijdens dat werk komen we de inspanningen tegen van veel mensen die zich door de jaren heen met de opgave hebben beziggehouden. Afdelingen hadden verschillende taken en invalshoeken, medewerkers wisselden en documenten werden op uiteenlopende plekken bewaard. Dat is herkenbaar bij projecten die lang lopen. Het bijeenbrengen van die informatie vraagt daarom ook inhoudelijk werk: een tekening of verslag krijgt pas betekenis wanneer je begrijpt op welke situatie het betrekking heeft en hoe het zich verhoudt tot andere stukken.
Het dossier moet de gemeente helpen om beslissingen te onderbouwen. We leggen vast wat bekend is, uit welke bron dat blijkt en waar nog onderzoek nodig is. Die informatie gebruiken we vervolgens bij de voorbereiding van maatregelen, kostenramingen en gesprekken met eigenaren. Daarmee bouwen we ook aan een basis die de beheerorganisatie na afloop van het project kan blijven gebruiken.
Eerdere afspraken en de financiering van herstel
Uit het dossieronderzoek blijkt dat in het verleden veel is gesproken over de overdracht en de financiële tegemoetkoming. Ook zijn verschillende lobbytrajecten doorlopen. We onderzoeken welke afwegingen daarbij zijn gemaakt, welke informatie toen beschikbaar was en hoe de uitkomsten zijn vastgelegd. Dat helpt om te begrijpen waarom eerdere inspanningen nog onvoldoende tot een werkbare oplossing hebben geleid en welke mogelijkheden er nu zijn om verder te komen.
Voor een relatief kleine gemeente is de financiële omvang van het herstel bijzonder groot. Op basis van de huidige inzichten is de eerder ontvangen tegemoetkoming beperkt in verhouding tot de onderhoudsopgave. Daarom kijken we naar aanvullende financiering en naar partijen die daaraan zouden kunnen bijdragen. We verkennen ook hoe het vraagstuk op landelijk niveau onder de aandacht kan worden gebracht. De technische bevindingen en de reconstructie van de overdracht zijn nodig om die gesprekken goed te kunnen voeren.
Tegelijkertijd willen we voorkomen dat een toekomstige overdracht dezelfde onzekerheid oplevert. Wat ons betreft moeten overheden bij het overdragen van een object inzicht geven in de technische toestand, de beschikbare informatie en de resterende opgaven. Daarbij horen afspraken over rechten, verplichtingen en de middelen die nodig zijn voor verantwoord beheer. Wanneer nog niet alles is onderzocht of opgelost, moet dat voor de ontvangende partij duidelijk zijn en moeten partijen afspreken hoe zij daarmee omgaan.
Van onderzoek naar een uitvoerbare aanpak
De bevindingen uit een stabiliteitsonderzoek zijn een vertrekpunt voor het ontwerp, maar bepalen nog niet hoe het werk kan worden uitgevoerd. Een maatregel kan gevolgen hebben voor particuliere grond, kabels en leidingen, bereikbaarheid en het gebruik van de omgeving. We brengen die gevolgen in beeld en laten juridische vragen toetsen, zodat de gemeente mogelijke oplossingen kan afwegen op haalbaarheid, kosten en de risico’s die overblijven.
Daarbij kijken we vanuit onze ervaring met assetmanagement ook naar de periode na het herstel. Een oplossing moet bereikbaar en onderhoudbaar blijven. De kosten over de levensduur, de hinder van toekomstig onderhoud en de afspraken die daarvoor nodig zijn, wegen mee in de voorbereiding. Zo werken we toe naar een aanpak die kan worden uitgewerkt in bestekken en contracten en via een zorgvuldig aanbestedingsproces tot uitvoering kan komen.
Voor ons zit het interessante van deze opdracht in het uitzoeken en bij elkaar brengen van al die onderdelen. We verdiepen ons in de technische onderzoeken, reconstrueren de voorgeschiedenis en bereiden gesprekken met eigenaren en bestuurders voor. Daarbij houden we steeds voor ogen wat de gemeente nodig heeft om een besluit te nemen en wat dat besluit straks buiten betekent. Het vraagt tijd en vasthoudendheid, maar iedere teruggevonden afspraak of beantwoorde onderzoeksvraag helpt om gerichter verder te werken aan herstel en toekomstig beheer.
Protitec ondersteunt opdrachtgevers bij dit soort opgaven met project- en contractmanagement. Wie een vergelijkbaar vraagstuk heeft, kan contact met ons opnemen om de situatie te bespreken.