Meerwerk beoordelen bij UAV en UAV-GC

Van extra kosten naar een onderbouwde aanspraak

Een aannemer dient een verzoek in. De uitvoering loopt door en de projectorganisatie wil snel weten of het bedrag redelijk is. Toch begint een goede beoordeling eerder: wat was al afgesproken, wat is veranderd en waarom zou de opdrachtgever de gevolgen moeten dragen?

Meer kosten maken is niet hetzelfde als recht hebben op meer betaling. Ook een verzoek tot wijziging, meestal VTW genoemd, creëert op zichzelf geen aanspraak. Een overtuigend dossier laat zien hoe feiten, verantwoordelijkheden, meldingen en gevolgen met elkaar samenhangen.

Bij Protitec begint die samenhang met een herkenbaar uitgangspunt. We leggen eerst de afwijking of voorgenomen verandering afzonderlijk vast. Vervolgens bepalen we welke opvolging nodig is en werken we een eventuele wijziging uit in een gekoppeld VTW. Daarmee blijft zichtbaar waarop een besluit is gebaseerd, ook wanneer de gevolgen voor geld of tijd nihil zijn.

Eerst de aanleiding, daarna het wijzigingsvoorstel

Een afwijkingsmelding en een VTW hebben verschillende functies. De melding beschrijft wat afwijkt van een contracteis, ontwerpkeuze, planning, verstrekte informatie of aangetroffen toestand. Het VTW beschrijft de voorgestelde verandering en haar gevolgen. Een nieuwe wens kan daarbij een voorgenomen verandering zijn, zonder dat iemand een fout heeft gemaakt.

Door deze stappen te scheiden, voorkomt de projectorganisatie dat een eerste constatering al wordt gelezen als erkenning van aansprakelijkheid, akkoord op een oplossing of instemming met betaling.

Niet iedere afwijking vraagt een VTW. Herstel binnen bestaande verplichtingen, een toelichting of aanvullend bewijs kan voldoende zijn. Leg ook dan de opvolgingsbeslissing en afsluiting vast. Iedere afwijking krijgt zo een herkenbaar vervolg; ieder VTW verwijst naar een afzonderlijk geregistreerde aanleiding. Meerdere samenhangende afwijkingen kunnen in één VTW worden behandeld, zolang kosten en besluiten traceerbaar blijven.

Dit is de aanbevolen projectwerkwijze van Protitec. Leg haar bij de start vast en laat haar aansluiten op het contract. Een afwijkingsmelding vervangt niet vanzelf een vereiste waarschuwing of claimmelding. Maak in ieder bericht duidelijk welke functie het vervult en aan wie het wordt gericht.

Een VTW is breder dan meerwerk

Een VTW kan meerwerk, minderwerk, een andere planning of een technische aanpassing zonder prijswijziging bevatten. Ook binnen de bestaande scope kan een ontwerpkeuze veranderen. Benoem daarom wat precies wijzigt: de overeengekomen prestatie, een contracteis, een ontwerpdocument of een uitvoeringsafspraak.

Een technische aanpassing binnen de scope is niet automatisch een wijziging van de overeenkomst. Zij kan onder een ontwerp-, toetsings- of acceptatieprocedure vallen. Het gebruik van hetzelfde formulier voor verschillende routes mag hun betekenis niet verhullen.

In de praktijk belanden bovendien uiteenlopende financiële verzoeken onder het label meerwerk. Een hoeveelheidverrekening, stelpostafrekening, kostenstijging, vertraging of beroep op afwijkende omstandigheden kan een andere grondslag hebben dan een aanvullende opdracht. Herstel van een eigen tekortkoming behoort doorgaans tot de bestaande verplichting. Kies eerst de juiste route en voorkom dat dezelfde gevolgen onder meerdere verzoeken worden opgevoerd.

Begin met de oorspronkelijke prestatie

Voor ieder verzoek is een vergelijking nodig tussen de overeengekomen en de gewijzigde prestatie. Lees daarvoor de overeenkomst, het bestek of de vraagspecificatie, tekeningen, annexen, nota’s van inlichtingen en latere wijzigingen in samenhang. Neem de aanbieding mee voor zover zij contractueel onderdeel is en controleer documentrangorde en projectafwijkingen.

Bij functionele eisen is niet ieder uitvoeringsdetail voorgeschreven. Ontwerpuitwerking die nodig is om het afgesproken resultaat te behalen, kan al in de opdracht besloten liggen. Andersom kan een nieuwe eis de prestatie veranderen zonder dat een extra object wordt toegevoegd.

Protitec adviseert per verzoek twee korte omschrijvingen: de oorspronkelijke verplichting met documentreferentie, en de concrete verandering met aanleiding en initiatief. Beschrijf ook welke werkzaamheden vervallen. “Extra werk conform overleg” geeft te weinig houvast om scope, grondslag of prijs te beoordelen.

Lees ook de uitleg over UAV-GC en de vraagspecificatie.

UAV: verrekening en schriftelijke vastlegging

Controleer of UAV 2012 of UAV 2012 (versie 2025) is overeengekomen. § 35 onderscheidt onder meer bestekswijzigingen, stelposten en hoeveelheidafwijkingen. § 36 ziet op wijzigingen in bestek, werk of uitvoeringsvoorwaarden. Bij gewenste bestekswijzigingen kan de aannemer alleen een prijsverhoging vorderen als hij tijdig op de noodzaak daarvan heeft gewezen, tenzij de opdrachtgever die noodzaak zelf had moeten begrijpen. [1] [2]

Onder de standaard-UAV sluit een ontbrekende schriftelijke opdracht verrekening niet automatisch uit. § 36 lid 5 verlangt schriftelijke vastlegging, maar laat aanspraken bij het ontbreken daarvan onverlet. Opdracht, uitvoering en eventuele afwijkende afspraken moeten wel worden bewezen. [1] [2]

Leg daarom scope, prijs en tijd vooraf vast waar mogelijk. Onderzoek bij een geschil ook correspondentie en verslagen. Een ontbrekende handtekening is geen volledige afwijzingsgrond; uitgevoerd werk bewijst evenmin vanzelf een aanspraak.

Wie mag de opdracht geven?

Een beheerder die een wens uitspreekt, is niet automatisch bevoegd om de overeenkomst te wijzigen. Controleer de directieaanwijzing, vertegenwoordiging en meegedeelde beperkingen, inclusief afspraken die bevoegdheden aan de opdrachtgever voorbehouden. [1] [2] Maak duidelijk wie technisch beoordeelt en wie financieel besluit.

Technische instemming, registratie van uren en opdrachtverlening kunnen verschillende handelingen zijn. Een intern mandaat krijgt bovendien niet vanzelf dezelfde betekenis als de extern kenbare vertegenwoordiging. Onderzoek bij discussie steeds de overeenkomst én het feitelijke handelen.

UAV-GC: kies de passende contractuele route

Bij UAV-GC hangen ontwerp- en uitvoeringsverantwoordelijkheden af van de overeengekomen taakverdeling. Een extra ontwerpstap kan nodig zijn om bestaande eisen te halen en geeft dan niet vanzelf recht op aanvullende vergoeding.

De contractstructuur maakt onderscheid tussen opdrachtgeverwijzigingen (§ 14), wijzigingen op initiatief van de opdrachtnemer (§ 15), andere aanspraken op kostenvergoeding en/of termijnverlenging (§ 44) en afwikkeling van opdrachtgeverwijzigingen (§ 45). [3] [4] [5] Een ontwerpreview die bestaande eisen handhaaft, verschilt van een nieuwe eis. Toestemming voor een eigen optimalisatie is evenmin automatisch toestemming voor extra betaling.

CROW beschrijft voor UAV-GC 2025 onder meer dat de Aanbieding expliciet is toegevoegd aan de documenten waarop een opdrachtgeverwijziging kan zien. De regeling voor een patstelling is verplaatst van § 14 lid 3 naar § 15 lid 6. Onder voorwaarden kan de opdrachtnemer beginnen voordat overeenstemming over de gevolgen bestaat. Daarvoor moet vertrouwen bestaan dat die overeenstemming binnen afzienbare tijd wordt bereikt; de opdrachtnemer bevestigt dit schriftelijk en kan daaraan voorwaarden verbinden. [3]

Een werkprocedure voor 2005 kan daarom niet worden bijgewerkt door alleen paragrafenummers te vervangen. Controleer de toepasselijke versie en volledige voorwaarden. Ook het label “initiatief opdrachtnemer” vraagt inhoudelijke beoordeling: waarom is de aanpassing nodig en aan wie is de aanleiding toe te rekenen?

De prijsaanbieding en de reactie daarop

§ 45 UAV-GC 2025 regelt de afwikkeling van gevolgen van opdrachtgeverwijzigingen. De prijsaanbieding verbindt de financiële gevolgen met de planning, mijlpalen, opleverdatum en termijnstaat. CROW licht toe dat ook kosten voor het opstellen van de prijsaanbieding voor vergoeding in aanmerking komen wanneer de opdrachtgever de aanbieding uiteindelijk niet aanvaardt. [4]

Bewaak de reactieprocedure per verzoek. Volgens de toelichting moet de opdrachtnemer bij uitblijven van een reactie een ingebrekestelling met een nadere termijn sturen en wijzen op de mogelijkheid de aanvaardingstermijn te verlengen. Als vervolgens opnieuw niet wordt gereageerd, kan volgens de regeling fictieve aanvaarding volgen. Eén gemiste interne datum is dus niet vanzelf een akkoord. Leg ontvangst, correspondentie en termijnen vast en controleer de volledige overeengekomen bepaling en eventuele afwijkingen. [4]

Artikel 7:755 BW: noodzaak en omvang onderscheiden

Artikel 7:755 BW ziet op prijsverhoging bij toevoegingen of veranderingen die de opdrachtgever wenst. De aannemer moet tijdig wijzen op de noodzaak van een prijsverhoging, tenzij de opdrachtgever die noodzaak uit zichzelf had moeten begrijpen. De bepaling geldt voor aanneming van werk in het algemeen en is geen exclusieve consumentenregel. [6]

De Hoge Raad verduidelijkte op 1 juli 2022 dat voor deze uitzondering geen inzicht in de omvang van de prijsverhoging nodig is. Wanneer aan de voorwaarden is voldaan en het bedrag niet is bepaald, kan een redelijke prijs volgens artikel 7:752 BW verschuldigd zijn. [6]

Voor projectbeheersing blijft vooraf bespreken van de omvang verstandig. Een noodzakelijke verhoging zegt nog niet welk bedrag passend is. Houd bovendien de prijswaarschuwing, de waarschuwing voor onjuistheden in de opdracht en de melding van andere kostenclaims uit elkaar. Zij hebben verschillende functies en voorwaarden.

Verder lezen: waarschuwingsplicht en informatieverantwoordelijkheid.

Het beoordelingskader van Protitec

Een goed besluit beantwoordt zeven samenhangende vragen. Dit kader ondersteunt de inhoudelijke beoordeling en moet steeds aansluiten op de toepasselijke contractprocedure.

1. Wat was oorspronkelijk verplicht? Benoem prestatie, eis, hoeveelheid of uitvoeringsvoorwaarde en verwijs naar de relevante documenten.
2. Wat veranderde en door wie? Controleer de afzonderlijke aanleiding, het initiatief, de datum en de bevoegdheid van betrokken personen.
3. Welke grondslag geeft recht op geld of tijd? Onderscheid een aanvullende opdracht van verrekening, eigen ontwerpuitwerking en een andere aanspraak.
4. Zijn melding, waarschuwing en procedure gevolgd? Beoordeel inhoud, timing, geadresseerde en vorm, plus het contractuele gevolg van een eventueel gebrek.
5. Is de prijs passend en controleerbaar? Toets hoeveelheden, tarieven en kosten aan de afgesproken prijssystematiek en neem besparingen mee.
6. Wat gebeurt er met planning en kwaliteit? Onderzoek mijlpalen, oplevering, veiligheid, tijdelijke situaties en beheer. Geld en tijd vragen eigen onderbouwing.
7. Welk besluit is nodig? Leg scope, grondslag, bedrag, tijd en voorwaarden afzonderlijk vast. Onderscheid nihil vastgesteld van nog niet beoordeeld.

Een gedeeltelijk akkoord kan werkbaar zijn wanneer sommige posten voldoende onderbouwd zijn en andere nog discussie vragen. Benoem dan precies waarop het akkoord ziet, wat betwist blijft en wanneer een vervolgbesluit volgt.

Beoordeel de prijs als het verschil tussen twee prestaties

De prijsbeoordeling begint bij het werk dat erbij komt én het werk dat vervalt. Een bestaande eenheidsprijs is bruikbaar wanneer zij op dezelfde prestatie en vergelijkbare omstandigheden ziet. Als de omstandigheden wezenlijk verschillen, moet een andere prijsbasis worden gemotiveerd.

Een vaste prijs, eenheidsprijs en vergoeding van werkelijke kosten vragen verschillende bewijsstukken. Vraag informatie gericht op de te beoordelen posten. Een lumpsum-aanbieding wordt niet vanzelf een openboekafrekening. Een onderaannemersfactuur bewijst op zichzelf ook niet dat alle kosten aan de opdrachtgever kunnen worden doorbelast.

Gebruik geen algemeen opslagpercentage voor ieder verzoek zonder de overeenkomst te controleren. Maak zichtbaar welke kosten al in tarieven zijn opgenomen en op welke basis een opslag wordt berekend.

Tijdseffecten afzonderlijk beoordelen, samen besluiten

Extra werk kan de uitvoering beïnvloeden via levertijd, herontwerp, vergunningen of een andere werkvolgorde. Onderzoek het effect op de planning die gold toen de verandering werd aangekondigd. Vraag een vergelijking met en zonder wijziging, met de relevante afhankelijkheden en beschikbare ruimte.

Het optellen van alle opgegeven werkdagen kan dubbeltelling opleveren wanneer activiteiten gelijktijdig lopen. Onderzoek ook andere vertragingsbronnen en mogelijke maatregelen. Een financiële aanspraak bewijst geen recht op termijnverlenging.

Leg opleverdatum en mijlpalen naast het financiële besluit vast. Als tijdsgevolgen later worden beoordeeld, benoem dan wat openblijft en wanneer de onderbouwing volgt. “Geen gevolgen voor geld en tijd” vraagt een bewuste beoordeling of een duidelijk overeengekomen voorbehoud.

Lees ook hoe je een integrale projectplanning opstelt en beheerst.

Wat laat de rechtspraak zien?

De volgende uitspraken illustreren het belang van initiatief, waarschuwing en grondslag. De praktische lessen zijn duiding van Protitec en vragen bij ieder nieuw dossier een eigen feitenonderzoek.

Een wijziging zonder financiële of tijdsgevolgen

Bij de fiets- en voetgangersbrug in Almere beoordeelde het Hof Arnhem-Leeuwarden een door de aannemer geïnitieerde wijziging. Partijen hadden vastgelegd dat deze geen financiële of tijdsgevolgen had. De aannemer kon de samenhangende meerkosten niet op de provincie verhalen en kreeg daarvoor geen termijnverlenging. [7]

De les voor de projectorganisatie: onderzoek gevolgen voordat een wijziging wordt ondertekend. Een nieuw VTW-nummer maakt vervolgkosten niet vanzelf tot een nieuwe, zelfstandige aanspraak.

Een andere aanspraak dan een wijzigingsopdracht

In een geschil over schoolgebouwen in Gouda kwamen aanpassingen van fundering en constructie aan de orde. De Rechtbank Den Haag kende onder UAV-GC 2005 vergoeding toe op basis van § 44 lid 1 onder b, mede gezien de verstrekte uitgangspunten en de vervulde waarschuwingsplicht. [5]

De les: een ontbrekende wijzigingsopdracht sluit niet iedere andere contractuele aanspraak uit. Onderzoek verantwoordelijkheid, meldingen en de passende grondslag voordat een verzoek wordt afgewezen.

Twee fictieve situaties op het werk

Een beheerder vraagt een extra toegang

Tijdens uitvoering wil een beheerder een aanvullende toegang tot een installatie. Registreer de wens afzonderlijk en vergelijk haar met de bestaande onderhoudseisen. Als de huidige oplossing die eisen niet haalt, kan herstel binnen de bestaande verplichting nodig zijn. Wordt een hoger prestatieniveau gevraagd, dan ligt beoordeling als wijziging voor de hand.

Laat vervolgens de bevoegde partij de gewenste scope bepalen. Werk een nodig VTW uit met de extra toegang, vervallen werkzaamheden en gevolgen voor veiligheid, ontwerp, geld en tijd. Het nut van de wens en het recht op betaling zijn afzonderlijke vragen.

Een leiding ligt hoger dan verwacht

Een leiding blijkt hoger te liggen, waardoor een kruising anders moet worden ontworpen. Leg de gemeten toestand en beschikbare gegevens vast. Onderzoek risicoafspraken, onderzoeksplichten en eerdere signalen voordat de financiële verantwoordelijkheid wordt bepaald.

Koppel een nodig VTW aan de melding en werk de oplossing uit, ook als technisch wijzigen zonder extra kosten mogelijk is. Veiligheidsmaatregelen die direct nodig zijn, moeten tijdig worden genomen en geregistreerd. Een technisch probleem bepaalt op zichzelf nog niet wie uiteindelijk betaalt.

Organiseer besluitvorming en urgente uitvoering

Binnen een publieke opdrachtgever komen beheer, techniek, contractmanagement en projectbeheersing samen. Bundel aanvullende wensen voordat zij als instructies het werk bereiken. Maak in ontwerpreviews onderscheid tussen herstellen om een bestaande eis te halen en voldoen aan een nieuwe wens.

De technisch verantwoordelijke beoordeelt de oplossing, contractmanagement de grondslag en projectbeheersing de gevolgen voor geld en tijd. De bevoegde opdrachtgever neemt het besluit. Leg deze rolverdeling extern herkenbaar vast en werk met dezelfde statusbegrippen.

Als wachten de veiligheid of voortgang schaadt, controleer dan de regels voor uitvoering voordat prijsafspraken gereed zijn. Maak een voorlopige afspraak concreet: werkzaamheden, bevoegd besluit, prijsstatus, registratie, eventuele budgetgrens en vervolgbesluit. Leg betwiste punten vast. Een ondertekende werkbon kan inzet aantonen zonder dat daarmee de grondslag of eindprijs is overeengekomen.

De aanbestedingsrechtelijke toets blijft nodig

Een contractueel akkoord maakt een wijziging niet automatisch aanbestedingsrechtelijk toegestaan. Voor overheidsopdrachten waarop deel 2 van de Aanbestedingswet van toepassing is, beschrijft PIANOo de wijzigingsgronden in artikelen 2.163b tot en met 2.163g Aanbestedingswet 2012, met eigen voorwaarden en in bepaalde gevallen een publicatieplicht. [8]

Onderscheid het afwikkelen van een bestaande verplichting van een nieuwe afspraak die de opdracht of het economische evenwicht verandert. Leg voor een werkelijke wijziging de toepasselijke grond en eventuele publicatie vast. Contractuele en aanbestedingsrechtelijke beoordeling moeten allebei herkenbaar zijn.

Een dossier dat besluitvorming ondersteunt

Leg vóór uitvoering vast wie meldingen ontvangt, wie beoordeelt en wie beslist. Bewaak contractuele termijnen en regel de omgang met urgente werkzaamheden, gedeeltelijke akkoorden, prijsaanbiedingskosten en betwiste posten. Een formulier moet verschillende soorten aanspraken herkenbaar kunnen behandelen.

Een bruikbaar dossier bevat een uniek nummer, datum en indiener; de gekoppelde afwijkingsmelding; oorspronkelijke en gewijzigde prestatie; initiatief, bevoegdheid en grondslag; meldingen en waarschuwingen; prijsopbouw en bewijs; tijdseffecten; het besluit en openstaande punten.

Verwerk een akkoord vervolgens in ontwerp- en contractdocumenten, planning, termijnstaat, prognose en facturatie. Houd uitvoering en afsluiting afzonderlijk bij. Een geaccepteerde prijsaanbieding betekent nog niet dat de afwijking op het werk is opgelost.

Bewaak daarnaast de totale financiële verwachting. Betaalde wijzigingen vormen slechts een deel van het beeld. Houd gerealiseerde, overeengekomen, geraamde en betwiste bedragen uit elkaar, zodat het projectteam tijdig kan sturen.

Meer over registratie: wijzigingen beheersen van melding tot besluit.

Meerwerk beoordelen met Protitec

Een goed meerwerkbesluit verklaart wat verandert, waarom een aanspraak bestaat en hoe de gevolgen zijn bepaald. Daarmee ontstaat duidelijkheid voor opdrachtgever en aannemer, terwijl techniek, financiën en planning op elkaar blijven aansluiten.

Protitec helpt om wijzigingsdossiers inhoudelijk te beoordelen en een werkbare procedure in te richten. We verbinden de afzonderlijke aanleiding met de passende contractroute, controleerbare gevolgen en een besluit dat in de projectadministratie én op het werk wordt verwerkt.

De procesaanpak en fictieve voorbeelden zijn praktische uitwerkingen van Protitec. Voor een concreet dossier zijn de volledige overeengekomen voorwaarden, projectafwijkingen en feiten bepalend. De uitspraken hieronder vormen een gerichte selectie.