FIDIC: internationale contracten voor bouw en infrastructuur

Wat is FIDIC?

FIDIC is de internationale federatie van raadgevende ingenieurs. De organisatie publiceert contractmodellen voor onder meer bouw, infrastructuur en installatiewerk. De bekende kleuren verwijzen naar verschillende modellen met een eigen uitgangspunt voor de verdeling van ontwerp en uitvoering. “Een FIDIC-contract” zegt daarom nog niet voldoende over de afspraken in een project.

Noteer het model, de editie en de projectspecifieke wijzigingen. Het Red Book 2017 bouwt voort op de editie uit 1999; FIDIC wijst ook op de herdruk uit 2022. Controleer welke tekst werkelijk onderdeel is van de overeenkomst. Een nieuwere uitgave wijzigt het overeengekomen contract niet vanzelf. [1]

Red Book: de opdrachtgever levert het ontwerp

Het Red Book is bedoeld voor werken die hoofdzakelijk door of namens de opdrachtgever zijn ontworpen. De aannemer realiseert het werk. Ook binnen dit model kunnen onderdelen door de aannemer worden ontworpen. Het onderscheid vraagt dus een uitwerking per onderdeel, niet alleen een algemene vermelding van de boekkleur.

Voor een projectteam is een bruikbare vervolgstap om per tekening, berekening en specificatie vast te leggen wie deze maakt en wie informatie moet aanleveren. Benoem ook welke gegevens bij aanbesteding beschikbaar zijn en welke nog volgen. Zo wordt zichtbaar waar de planning afhankelijk is van ontwerpbesluiten. Bron: [1].

Yellow Book: ontwerp en uitvoering bij de aannemer

Het Yellow Book richt zich op installaties en ontwerp-en-uitvoeringsopdrachten waarbij de aannemer ontwerpt op basis van de eisen van de opdrachtgever. De opdrachtgever moet daarom helder maken welk resultaat nodig is en welke randvoorwaarden gelden. Zie [2].

Een praktische voorbereiding is om iedere belangrijke prestatie-eis te verbinden met een manier van aantonen. Welke capaciteit moet een installatie leveren? Onder welke bedrijfsomstandigheden? Met welke test wordt dat vastgesteld? Beschrijf daarnaast de aansluitingen op bestaande systemen en de informatie die daarvoor beschikbaar komt. Dat helpt het team om ontwerpvrijheid te onderscheiden van ontbrekende uitgangspunten.

Silver Book: EPC en turnkey

Het Silver Book is ontwikkeld voor EPC/turnkey-projecten. FIDIC noemt expliciet situaties waarin dit model niet geschikt is: onvoldoende tijd of informatie om de eisen en risico’s te onderzoeken, substantieel oninspecteerbaar ondergronds werk zonder passende afspraken over onvoorziene omstandigheden, of een opdrachtgever die het werk en de meeste uitvoeringstekeningen nauwgezet wil controleren. Zie [3].

Een turnkey-benadering vraagt daarom meer dan de wens om één aanspreekpunt of een vaste prijs te hebben. Onderzoek eerst wat een inschrijver werkelijk kan beoordelen. Maak een overzicht van beschikbare onderzoeken, onzekerheden en nog te nemen besluiten. Bespreek vervolgens of de gewenste invloed van de opdrachtgever aansluit bij de ruimte die de aannemer krijgt.

Algemene voorwaarden en projectafspraken

Bij het Red Book 2017 maken zowel de General Conditions als de Particular Conditions deel uit van de contractvoorwaarden. Contract Data bevatten projectgegevens; Special Provisions bevatten bijzondere bepalingen. Lees deze stukken samen. Een samenvatting van het standaardmodel beschrijft niet automatisch het gewijzigde contract. De [1] licht deze opbouw toe.

FIDIC publiceert daarnaast [4] als kader voor het behouden van de kern van zijn contractmodellen. Gebruik deze bij het bespreken van afwijkingen. Houd voor het project een wijzigingenlijst bij met de oorspronkelijke afspraak, de beoogde aanpassing en de reden daarvoor. Controleer ook of definities, bevoegdheden en procedures na een wijziging nog op elkaar aansluiten.

Contractbeheersing tijdens het werk

De modellen uit 2017 werken onder meer procedures voor kennisgevingen, claims en het voorkomen van geschillen uit. Welke stap en termijn geldt, moet worden vastgesteld aan de hand van het gekozen model en de contractafspraken. Een uitvoeringsverslag is niet vanzelf dezelfde handeling als een contractuele kennisgeving.

Een praktische inrichting van het projectdossier kan uit vier onderdelen bestaan:

• Een verplichtingenoverzicht met een verantwoordelijke en een eerstvolgende actie.
• Een register voor formele communicatie, met verzenddatum, ontvanger en reactie.
• Een wijzigingendossier waarin aanleiding, besluit, onderbouwing en gevolgen bij elkaar staan.
• Een planning waarin ontbrekende informatie en beslismomenten herkenbaar zijn.

Leg bij de start vast welke personen mogen handelen en hoe afwezigheid wordt opgevangen. Zo blijft het proces uitvoerbaar wanneer meerdere zaken tegelijk spelen.

Een concreet voorbeeld is de Notice of Claim onder Sub-Clause 20.2.1 van de 2017-modellen. FIDIC licht toe dat de termijn van 28 dagen aansluit op het moment waarop de partij de gebeurtenis of omstandigheid kende of had behoren te kennen. Wacht dus niet zonder beoordeling tot de volledige financiële impact bekend is. Controleer daarnaast de bijzondere voorwaarden en de verdere claimprocedure. [5]

Praktijkvoorbeeld: uitbreiding van een installatie

Stel dat een opdrachtgever een bestaande installatie wil uitbreiden. In dit fictieve voorbeeld zijn de gewenste prestaties bekend, maar ontbreken betrouwbare gegevens over enkele aansluitingen. Het projectteam onderzoekt eerst wie die gegevens kan verzamelen en op welk moment ze nodig zijn.

Wanneer de aannemer het ontwerp maakt, moeten de eisen voldoende richting geven en moeten de raakvlakken duidelijk zijn. Wil de opdrachtgever juist de technische oplossing grotendeels zelf vastleggen, dan vraagt dat een andere verdeling van ontwerpwerk. De keuze tussen de modellen volgt uit deze afwegingen; de internationale aard van het project is op zichzelf geen keuzecriterium voor één boekkleur.

Vragen vóór de contractkeuze

• Wie ontwerpt welke onderdelen en hoe zijn de raakvlakken verdeeld?
• Welke informatie kan de inschrijver vóór zijn aanbieding onderzoeken?
• Welke invloed wil de opdrachtgever tijdens ontwerp en uitvoering houden?
• Wie behandelt instructies, wijzigingen en formele communicatie?
• Zijn contracttaal, toepasselijk recht en geschilafspraken op elkaar afgestemd?
• Welke editie en aanvullende bepalingen worden daadwerkelijk overeengekomen?

Werk deze vragen uit naast de technische scope, planning en beschikbare capaciteit. Gebruik voor de vergelijking met andere vormen de contractvormengids, of lees over NEC en actief contractmanagement.